Hắc sâm có tác dụng gì? Tác dụng của hắc sâm trong đông y

Hắc sâm hay còn được goin là huyền sâm là vị thuốc quý quen thuộc trong  y học cổ truyền. Hắc sâm có tác dụng điều trị viêm amidan, viêm họng cấp, lao hạch, làm mát cơ thể, táo bón, sốt, phát ban,… Vậy hắc sâm là cây gì? Cao hắc sâm có tác dụng gì? Hắc sâm chữa bệnh gì? Để biết chi tiết hơn về công dụng của hắc sâm, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu chi tiết hơn qua bài viết sau đây.

Hắc sâm là cây gì?

Hắc sâm thuộc họ mõm chó Scrophulariaceae, có tên khoa học là Scrophularia kakudensis Franch. Bên cạnh đó, hắc sâm còn được gọi với nhiều tên gọi khác như huyền sâm, hắc nguyên sâm, sâm đen, sơn đương quy, sơn ma, lộc trường,…

Hình ảnh hắc sâm

Hắc sâm có tác dụng gì?
Hắc sâm có tác dụng gì?

Hắc sâm là một loại cây thân thảo sống lâu năm, đối với cây trưởng thành có chiều cao từ 1.5 – 2m. Thân cây màu xanh, có 4 góc tạo thành hình vuông, ở giữa các cạnh hơi lõm xuống tạo thành đường rãnh.

Lá hắc sâm mọc đối chữ thập, phiến lá hình trứng, nhọn một đầu, dài khoảng 3-8 cm, càng lên cao, lá càng nhỏ và mép lá có răng cưa.

Hoa hình ống, màu tím hoặc màu trắng vàng nhạt, mọc tập trung ở đầu cành hoặc ngọn tạo thành chùm lớn. Phần giữa bông hoa phình to, thắt nhỏ ở phía trên, hoa dài khoảng 18mm, mỗi hoa có 5 cánh hoa và 4 nhị hoa.

Quả bế hình trứng chứa nhiều hạt nhỏ màu đen.

Rễ phình to thành củ, hơi cong, mập, chiều dài không đều nhau, dài khoảng 10 – 20 cm, hai bên đầu củ nhỏ nhỏ hơn phần chính giữa, mỗi cây có thể mọc cụm 4-5 củ tạo thành chùm. Củ tươi có lớp vỏ ngoài màu trắng hoặc màu vàng nhạt, cứng chắc nhưng sẽ chuyển sang màu đen sau quá trình sơ chế, chất mềm dẻo.

Khu vực phân bố

Cây hắc sâm là loại cây có thể mọc hoang ở vùng núi hoặc vùng đồng bằng để khai thác dược liệu. Ngoài ra, dược liệu này được trồng nhiều ở Trung Quốc, phân bố chủ yếu ở các tỉnh Chiết Giang, Hồ Bắc, Sơn Tây, Quý Châu, Ôn Giang, Liêu Ninh, Bồi Lăng,…

Nếu trước đây nguồn dược liệu này được nước ta nhập chủ yếu từ Trung Quốc thì ngày nay nguồn dược liệu này đã được du nhập vào nước ta và được trồng ở nhiều nơi với chất lượng không thua kém. Ở vùng đồng bằng, hắc sâm được trồng vào tháng 10 hoặc tháng 11 hàng năm, còn ở vùng núi thì ra hoa vào tháng 2-3.

Cây hắc sâm mọc ở vùng đất chứa nhiều chất mùn và đất màu mỡ pha cát. Cây hắc sâm được trồng bằng cách ươm hạt hoặc sử dụng chồi mọc từ cây đã thu hoạch.

Thu hái, chế biến

Người ta thường sử dụng phần củ cây hắc sâm để làm thuốc chữa bệnh. Chọn loại củ to, vỏ mỏng, cứng, đầu gốc rửa sạch, bên trong màu đen là loại tốt. Loại củ nhỏ, đầu gốc to, khi bẻ gãy có tính chất như củi sẽ không được sử dụng làm thuốc.

Củ hắc sâm thường được thu hoạch vào tháng 7 – 8, thời gian sau khi trồng năm thứ 2, khi cây đã tàn lụi. Đặc biệt ở các khu vực miền núi, thời gian thu hoạch từ tháng 10 đến tháng 11.

Thông thường, hắc sâm được cho vào nồi hấp sau đó phơi hoặc sấy khô để sử dụng dần hoặc có thể thái mỏng và phơi nắng dùng sống. Chất thuốc cứng dẻo, khó bẻ gãy, mặt cắt ngang dược liệu có màu đen và nhiều thịt.

Bào chế hắc sâm: Dược liệu sau khi thu hoạch, rửa sạch và để lên bàn sấy khô. Sấy đến khi dược liệu khô được một nửa thì  xếp chồng lên nhau trong 2-3 ngày. Bên trên dược liệu được phủ cỏ rạ làm ruột củ trở thành màu đen. Nước bên trong thấm ra ngoài rồi đem ra sấy đến khi khô 9 phần, cho vào trong xảo, lắc đều nhiều lần nhiều lần cho đến khi rễ và đất rơi ra hết.

Cuối cùng cho hắc sâm vào nồi hấp rồi sấy khô để sử dụng hoặc có thể cắt mỏng, phơi khô và dùng sống.

Tác dụng dược lý – Hắc sâm có tác dụng gì?

Trong đông y hắc sâm có tác dụng gì?

Theo đông y, vị thuốc hắc sâm có vị đắng, mặn xen lẫn vị ngọt, tính hơi hàn, mát nên được quy vào 5 kinh thận, âm, tỳ, phế và vị. Vị thuốc hắc sâm có tác dụng chữa chảy máu cam, phát ban, ban sởi, đổ mồ hôi trộm, lao hạch, cổ họng sưng đau, nóng trong xương, bạch hầu, phù thũng,…

Trong y học hiện đại hắc sâm có tác dụng gì?

Phần củ rễ hắc sâm có chứa harpagid – Chất này không bền vững, dễ chuyển hoá thành dẫn xuất màu đen. Ngoài ra còn có chất đường, tinh dầu, acid béo, asparagin, scrophularin, phytosterol.

  • Thuốc sắc từ dược liệu hắc sâm có tác dụng giãn mạch, cường tim nhẹ, hạ huyết áp, chống co giật, giải nhiệt và an thần.
  • Dược liệu có tác dụng ức chế vi khuẩn Pseudomonas aeruginosa, liên cầu sinh mủ và tụ cầu vàng.
  • Cồn chiết xuất từ dược liệu có tác dụng tăng sức chịu đựng của tim trong điều kiện thiếu oxy và tăng lưu lượng máu mạch vành.
  • Nước sắc từ vị thuốc hắc sâm có tác dụng hạ nhiệt.
  • Thí nghiệm trên thỏ cho thấy hắc sâm có tác dụng hạ đường huyết.

Những bài thuốc chữa bệnh từ hắc sâm

Chữa bệnh lao – Hắc sâm có tác dụng gì? 

Lấy 480g hắc sâm cùng với 180g khổ di đa (hay còn được gọi là cam tùng) đem luyện với 480ml mật ong, cho vào hũ thuỷ tinh đậy kín. Tiếp đó đem chôn dưới lòng đất 10 ngày rồi đào lên, tiếp tục lấy tro luyện với mật, cho vào bình ủ cùng với thuốc thêm 5 ngày, khi dùng lấy một ít thuốc ra đốt cháy và cho người bệnh ngửi khói.

Chữa suy nhược cơ thể do lao phổi, ăn uống kém, ho sốt

Lấy 20g hắc sâm, 40g sơn dược, 12g bạch truật, 12g ngưu bàng tử và 8g kê nội kim đem sắc lấy nước uống.

Phòng chứng đậu

Lấy 200g hắc sâm lấy chày gỗ giã nhỏ, đem phơi khô rồi tán thành bột. Tiếp đó 400g thỏ ty tử phơi khô tán thành bột rồi trộn đều với đường làm thành viên hoàn, mỗi lần uống 6 – 8g với nước đường.

Chữa viêm amindan, viêm họng, mụn nhọt, da lở ngứa

Lấy 12g hắc sâm, 12g sài đất, 12g khúc khắc cùng với 6g cam thảo dùng sắc uống mỗi ngày 1 thang cho đến khi các triệu chứng bệnh được cải thiện.

2 thoughts on “Hắc sâm có tác dụng gì? Tác dụng của hắc sâm trong đông y

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.