Quả thanh yên là quả gì? Quả thanh yên có tác dụng gì?

Cây thanh yên hay còn được gọi với tên gọi khác là chanh yên là vị thuốc nam được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền với tác dụng cải thiện chứng táo bón, ho có đờm, tức ngực, buồn nôn, chống hoạt huyết, bệnh sỏi niệu đạo hoặc còn có thể dùng làm mứt,… Vậy quả thanh yên là quả gì? Quả thanh yên có tác dụng gì? Để hiểu rõ hơn về tác dụng của quả thanh yên, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu chi tiết hơn qua bài viết sau đây.

Quả thanh yên là quả gì?

Thanh yên hay còn được gọi là chanh yên thuộc họ cam Rutaceae có tên khoa học là Citrus medica L. ssp. bajoura Bonavia.

Hình ảnh cây thanh yên

Quả thanh yên là quả gì?
Quả thanh yên là quả gì?

Cây Thanh Yên là loại cây gỗ nhỏ với chiều cao trung bình từ 2.5 m – 5m, cây không có gai hoặc có gai chắn nằm ngang

Các lá mọc so le nhau có hình bầu dục, dài 6 – 11 cm và rộng 4 – 6 cm, đầu lá tù, gốc lá tròn, mép có răng cưa, cuống lá dài khoảng 1cm và không có cánh.

Hoa mọc thành chùm mỗi chùm gồm 2 – 3 hoa hoặc mọc đơn độc, hoa có màu trắng pha lẫn tím đỏ và có mùi thơm. Đài hoa 5 rãnh hình tam giác chẵn, tràng hoa có 5 cánh nhẵn, nhị 4 – 5 và bầu hoa hình trứng.

Quả to, hình trái xoan có kích thước dài 12 – 20cm, rộng 8 – 12cm, núm quả lõm, có đầu quả nhô cao. Lớp vỏ dày, sần sùi, khi chín vỏ có màu vàng chanh, mùi thơm dịu. Phần cùi trắng xốp mềm tạo thành phần chính của quả, phần thịt quả ít, màu trắng, có múi  bé, vị chua và hơi đắng.

Khu vực phân bố, thu hái

Cây thanh yên có nguồn gốc từ vùng cận Himalaya phía đông bắc Ấn Độ đến Myanma và một số khu vực Địa Trung Hải. Loại cây này có thể tìm thấy ở nhiều nước nhiệt đới như Việt Nam, Campuchia, Lào, Thái Lan, Nhật Bản, Malaysia,…

Ở Việt Nam, cây thanh yên mọc rải rác ở các khu vực phía Bắc như Cao Bằng, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Bắc Giang, Phú Thọ, Hòa Bình, Hà Tây, Vĩnh Phúc,…

Cây thanh yên là loại cây ưa sáng, ưa ẩm, chịu hạn kém, không chịu được ngập úng, có khả năng thích nghi tốt với khí hậu nóng ẩm, ở nhiệt độ trung bình từ 19°C – 22°C. Vào mùa đông, cây thường rụng lá và có thể chịu được nhiệt độ thấp khoảng 10°C hoặc 7°C.

Người ta thường sử dụng phần quả, vỏ quả, lá và rễ làm thuốc chữa bệnh. Quả thu hái khi chín và có màu vàng tươi, cắt thành lát dọc hoặc ngang thành từng miếng dài khoảng 0.5 – 1cm rồi đem phơi nắng hoặc sấy nhẹ cho khô, có thể ảnh hưởng đến chất lượng và hương vị của dược liệu.

Lá và rễ cây thanh yên được thu hái quanh năm, có thể dùng tươi, phơi nắng hoặc sấy khô.

Thành phần hoá học

Chiết xuất từ vỏ quả thanh yên có chứa một loại dầu thiết yếu giàu limonene, dipentene. Ngoài ra, còn có một số chất phát quang như citrapten, andehit, chtral,… Hoa có tinh dầu thơm gần giống quả cam.

Vỏ quả chứa 6.5 – 9% tinh dầu, citral, dipcnten, limonen cùng với benzoanthracene, clanyl axetat, linalyl axetat. Ngoài ra, vỏ quả còn chứa pectin và hesperidin. Ruột có acid citric.

Hạt chứa limonin, momilim citrus và obacunon.

Nomillin là limonoid chính (chủ yếu là chất đắng) có trong tất cả các bộ phận của quả, nhưng có nhiều nhất là trong hạt.

Tác dụng dược lý – Quả thanh yên là quả gì?

Trong đông y quả thanh yên là quả gì?

Theo đông y, quả thanh yên có vị chua, đắng, cay, tính ôn nên được quy vào 3 kinh can, phế và tỳ. Thanh yên có tác dụng chữa đau dạ dày, tức ngực, buồn nôn, ho có nhiều đờm loãng, bụng đầy trướng, khó tiêu,…

  • Rễ có tác dụng trị giun, sỏi niệu đạo, táo bón
  • Dịch chiết từ cây thanh yên có tác dụng trị giun, chống nôn và có tính khử độc, lọc gan.
  • Vỏ quả được dùng làm mứt kẹo (kể cả phần cùi quả), hỗ trợ chống buồn nôn và điều trị ho.
  • Hạt có tác dụng hạ sốt, trừ giun.

Trong y học hiện đại quả thanh yên là quả gì?

Hoạt tính chống ung thư

Một số loại rau quả rất giàu chất chống oxy hóa, vì nó có chứa vitamin C, vitamin E, beta-carotene, phenol, lipoprotein và thanh yên là một trong những số đó là một trong số đó. Dựa trên các nghiên cứu đã chỉ ra rằng nước ép từ quả thanh yên nửa chín, nửa xanh có hiệu quả hơn nước ép từ quả chín.

Hoạt tính kháng cholinesterase và hạ đường huyết

Vỏ quả thanh yên có chứa chất chống oxy hóa monoterpenes và sesquiterpenes. Có khả năng ức chế sự tiến triển của một số bệnh mãn tính, chẳng hạn như bệnh Alzheimer, bệnh tiểu đường.

Quả thanh yên có tác dụng giảm béo và tăng tiết insulin có lợi cho người mắc bệnh tiểu đường tuýp 2.

Tác dụng giảm đau

Nước sắc của cây thanh yên chứa flavonoid và các hợp chất phenolic có đặc tính giảm đau.

Giảm cholesterol và lipid máu

Dựa trên thực nghiệm ở chuột, chiết xuất hạt với liều 200 và 400mg/kg/ngày làm giảm đáng kể lipid máu và đường huyết. Ở chuột mắc bệnh tiểu đường với liều 400 mg/kg/ngày làm tăng đáng kể HDL.

Hoạt động tẩy giun

Chiết xuất từ ​​lá thanh yên ức chế sự hấp thu glucose của ký sinh trùng và làm giảm sự tổng hợp glycogen. Hơn nữa, kích hoạt thụ thể nicotinic ở giun dẫn đến tăng phân cực hoặc khử cực dai dẳng.

Hoạt tính kháng khuẩn

Chất chiết xuất từ ​​vỏ thanh yên có khả năng ức chế Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, Bacillus subtilis, Eschheria coli, Proteus vulgaris và Klebsiella pneumonia.

Những bài thuốc chữa bệnh từ cây thanh yên

Chữa chứng chán ăn, thường xuyên nôn mửa, ợ hơi

Lấy 2 quả thanh yên, 90g xuyên bối mẫu, 45g đương quy sao vàng, 30g bạch thông thảo và 9g cát cánh. Đem các dược liệu rửa sạch, cắt nhỏ rồi nấu cùng với một lượng nước nhất định. Đun trên lửa nhỏ đến khi cạn thành dịch đặc rồi bào chế thành viên hoàn, mỗi ngày uống 9g pha cùng với nước sôi để nguội.

Giúp giảm căng thẳng, mệt mỏi

Lấy 2 quả thanh yên cắt nhỏ rồi cho vào ấm đun sôi, dung nước này tắm sẽ giúp xua tan tình trạng căng thẳng, mệt mỏi.

Chữa đờm ngưng tụ ở ngoài màng tim hoặc đau vùng dưới tim

Lấy 40 – 60g vỏ thanh yên sắc cùng với 2 bát nước cho đến khi nước cạn còn 1 bát thì ngưng, chia đều ra uống trong ngày và áp dụng kiên trì từ 7 – 10 ngày sẽ thấy tình trạng bệnh được cải thiện.

4 thoughts on “Quả thanh yên là quả gì? Quả thanh yên có tác dụng gì?

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.